Είναι ο Ενεργός Άνθρακας ένα θαυματουργό συστατικό;

Μεγάλη κουβέντα γίνεται το τελευταίο διάστημα για τον ενεργό άνθρακα (activated charcoal) και τις χρήσεις του. Οι περισσότεροι από εμάς είχαμε ακούσει ότι υπάρχει ενεργός άνθρακας στα φίλτρα νερού αλλά πλέον έχουν εμφανισθεί πάρα πολλά προϊόντα, από μάσκες και καθαριστικά προσώπου μέχρι οδοντόκρεμες και μαύρα παγωτά.

Τι είναι όμως αυτό το συστατικό;

Μετά από πολλά επιστημονικά και μη άρθρα που διάβασα (θυμήθηκα και λίγο από χημεία, αν και ομολογώ ότι δεν είναι το δυνατό μου σημείο), ένας πιο απλοποιημένος ορισμός θα ήταν ότι πρόκειται για  μια μαύρη σκόνη που παράγεται από πρώτες ύλες οι οποίες περιέχουν άνθρακα (όπως ξύλο, μπαμπού, κέλυφος από καρύδα, τύρφη, οστά, πυρήνες ελιάς κ.ά.)  και επεξεργάζονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες απουσία οξυγόνου. Το τελικό προϊόν έχει μεγάλη ικανότητα προσρόφησης λόγω του ότι είναι πολύ πορώδες. Φανταστείτε ότι 1 γραμμάριο ενεργού άνθρακα εάν “απλωθεί” μπορεί να καλύψει επιφάνεια έως και 1.000 τετραγωνικών μέτρων κι αυτό είναι που το κάνει τόσο σημαντικό, αφού μπορεί και απορροφά άλλες ουσίες σε μεγάλες ποσότητες. 

Ποιες είναι όμως οι χρήσεις του;

Εδώ και πάρα πολλά χρονιά χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων και διαφόρων γαστρεντερολογικών και νεφρολογικών προβλημάτων, επίσης στις αντιασφυξιογόνες μάσκες, στα φίλτρα νερού (καθώς μπορεί να απορροφήσει τα βαρέα μέταλλα και όχι μόνο), στη βιομηχανία της ζάχαρης για την αφαίρεση χρωματισμών, κ.ά. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την απορρόφηση της υγρασίας και διάφορων οσμών (π.χ στις φριτέζες).

Τα τελευταία χρονιά όμως έχουν εμφανισθεί νέες χρήσεις και νέα προϊόντα. Ας τα δούμε ανά κατηγορία:

• Καλλυντικά

Υπήρξε μίας περίοδος που στο Instagram βλέπαμε άπειρα posts με γυναίκεια πρόσωπα πασαλειμμένα  με μαύρες μάσκες. Η λογική πίσω από τα συγκεκριμένα προϊόντα είναι ότι το συστατικό αυτό μπορεί να καθαρίσει σε βάθος την επιδερμίδα (δεσμεύοντας όλα τα κατάλοιπα και τους ρύπους). Προσωπικά δεν θεωρώ ότι καθάρισε το πρόσωπό μου καλύτερα από κάποιο μάσκα καθαρισμου που περιέχει άργυλο.

• Οδοντόκρεμες

Αυτός είναι ουσιαστικά ο βασικός λόγος αυτής της αναζήτησης. Γενικά είμαι πολύ επιφυλακτική με τις οδοντόκρεμες (λευκαντικές και μη, άλλα ίσως αυτό είναι θέμα για ένα άλλο post). Με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται πολύ λογικό μία οδοντόκρεμα που περιέχει ενεργό άνθρακα να καθαρίζει καλύτερα τα δόντια και να αφαιρεί λεκέδες και υπάρχουν αποδείξεις ότι όντως λειτουργεί.

Τι γίνεται όμως με το σμάλτο τον δοντιών;

Ο ενεργός άνθρακας μπορεί να λειάνει το σμάλτο τον δοντιών, το οποίο δεν ανανεώνεται άρα είναι μη αναστρέψιμη η όποια ζημιά ποκληθεί (υπάρχει ο δείκτης RDA που  μετράει το πόσο επιθετικά είναι τα λειαντικά στοιχεία - για τον ενεργό άνθρακα είναι μεταξύ 70 – 90, το οποίο θεωρείται μέτριο). Γι’ αυτό θα πρέπει όλα τα προϊόντα λεύκανσης να μην χρησιμοποιούνται καθημερινά και σε κάθε περίπτωση να συμβουλευόμαστε τον οδοντίατρο. 

• Συμπληρώματα Διατροφής/Τρόφιμα/Αποτοξίνωση

Το 2018 στην Νέα Υόρκυ απαγόρευθηκε η χρήση του ενεργού άνθρακα στα τρόφιμα, άρα κάτι συμβαίνει εδώ! 

Όπως προείπαμε, ο ενεργός άνθρακας θα απορροφήσει, εάν υπάρχει κάποια τοξίνη ή δηλητήριο στο σώμα μας ώστε να αποβληθεί από το πεπτικό μας σύστημα. Όταν όμως καταναλώνουμε ένα προϊόν με ενεργό άνθρακα ή κάποιο συμπλήρωμα και δεν υπάρχει δηλητήριο, τότε θα απορροφήσει τα θρεπτικά συστατικά των τροφών και θα τα αποβάλει όπως θα έκανε και με τις τοξινές. Επίσης μπορεί να απορροφήσει την ουσία από κάποιο φάρμακο που παίρνουμε (π.χ. αν κάποια γυναίκα παίρνει αντισυλληπτικά μπορεί να μειωθεί πάρα πολύ η αποτελεσματικότητα τους). 

Τέλος, υπάρχει η αντίληψη ότι μπορεί να δεσμεύσει το αλκοόλ και να το αποβάλει από το σώμα σε περίπτωση που το παρακάνουμε, πράγμα που δεν αποδεικνύεται, καθώς το αλκοόλ απορροφάτε πάρα πολύ γρήγορα από το αίμα και ο ενεργός άνθρακας μπορεί και απορροφά ουσίες που υπάρχουν στο στομάχι μας και όχι στο αίμα.       

Σύνοψη:

Πρόκειται για ένα αρκετά σημαντικό συστατικό, καθαρίζει το νερό και τον αέρα μας, είναι σωτήριο στην περίπτωση που καταναλώσουμε κάποια τοξική ουσία, θέλει όμως μεγάλη προσοχή στη οδοντιατρική του χρήση. Η μαύρη μάσκα δεν θα μας αφαιρέσει τα μαύρα στίγματα, το μαύρο παγωτό δεν θα μας αποτοξινώσει και με το μαύρο χάπι δεν θα συνέλθουμε από ένα hang over.